تبلیغات
مشاور ترک اعتیاد - راه‌های تشخیص مصرف‌کنندگان مواد مخدر
مشاور ترک اعتیاد
ما میتوانیم
دوشنبه بیستم دیماه سال 1389

راه‌های تشخیص مصرف‌کنندگان مواد مخدر

دوشنبه بیستم دیماه سال 1389

نوع مطلب :
نویسنده :دکتر جعفری

 چگونگی تشخیص اعتیاد 
راه تشخیص قطعی اعتیاد، یافتن تركیبات ناشی از مواد افیونی (متابولیتها) در آزمایش ادرار افراد می‌باشد. این آزمایش دارای درصد كمی مثبت و منفی كاذب نیز هست. به عبارت دیگر تعداد كمی از افراد، آزمایشی مثبت دارند، بدون اینكه معتاد باشند و همچنین عده‌ای نیز وجود دارند كه علیرغم اعتیاد، نتیجه آزمایش آنها منفی است. و به طور كلی در مورد اكثر موارد افیونی 72 ساعت پس از آخرین مصرف، نتیجه آزمایش منفی گزارش خواهد شد
اما مسئله به همینجا ختم نمی‌شود. در واقع افراد معتاد، رفته‌رفته یكسری خصوصیات ظاهری و اخلاقی كسب می‌كنند كه علیرغم تفاوتهایی كه براساس روش، میزان، مدت و نوع ماده مصرفی با یكدیگر دارند، دارای برخی شباهتها نیز هستند. به طوری كه از روی این خصوصیات ظاهری و اخلاقی می‌توان آنان را شناخت.


این خصوصیات را به طور كلی به دو دسته می‌توان تقسیم كرد.

الف ـ ویژگیهای فیزیكی: كه شامل وضع و حالت پوست، مو، چشمها و اندامها هستند و توسط تعمیراتی كه در این اعضاء ایجاد می‌شوند، مشخص می‌گردند.

ب ـ ویژگیهای اخلاقی: شامل یكسری خصوصیات و حالات روانی و اخلاقی و رفتاری‌اند كه منتج از اعتیاد بوده، جزء خصوصیات ویژه افراد معتاد می‌باشند.

الف ـ ویژگیهای فیزیكی:

شناخت یك فرد معتاد كه دچار مراحل پیشرفته اعتیاد است چندان دشوار نمی‌باشد و تقریباً هر فرد عادی و باهوش جامعه شاید حتی بدون دانستن تك تك ویژگیهای فیزیكی معتادان، می‌تواند این افراد را از روی خصوصیات كلی‌شان تشخیص دهد. اما اگر اعتیاد در مراحل پیشرفته نباشد، تشخیص آن از روی صفات ظاهری چندان آسان نیست. ویژگیهایی كه در زیر ارائه می‌شوند در این مورد راهنما هستند:

پرمویی: تریاك و سایر مواد افیونی، سبب پرمویی در بدن و به خصوص در سر و صورت می‌شوند. خط رویش موی سر در سطح پیشانی در این افراد پایین می‌آید. ابروها پرپشت می‌شوند. علاوه بر این، موها ضخیم شده، رنگ نقره‌ای خاصی پیدا می‌كنند. این دگرگونی رفته رفته و به مرور زمان ایجاد می‌شود و با توجه به خصوصیات فردی و میزان مصرف، حداقل یك تا دو سال وقت لازم است تا بتوان شاهد چنین تغییراتی بود. بدیهی است كه پس از ترك اعتیاد هم حداقل همین مدت زمان لازم خواهد بود تا این نشانه تقریباً از میان برود.

2ـ تغییر حالت پوست: پوست چهره بیمارانی كه از روش تدخین جهت مصرف مواد مخدر استفاده می‌كنند، پس از مدتی تغییر رنگ داده، رفته رفته به رنگ قهوه‌ای متمایل می‌گردد و با تداوم اعتیاد، به خاكستری می‌گراید. پوست آنان ضخیم‌تر از افراد معمولی و چین‌های پوستی عمیق‌تر به نظر می‌رسد. ملتحمه معمولاً پرخون و قرمز رنگ است. در محلهای مختلف پوست بدن، علائم التهاب مزمن ناشی از خاراندن مكرر دیده می‌شود.

همچنین پوست این افراد خشك و سرد است و حتی در هوای گرم نیز وقتی نشئه باشند، كمتر عرق می‌كنند.

3ـ دهان و دندانها: دندانها در افرادی كه به تدخین مواد مخدر اعتیاد دارند معمولاً قهوه‌ای رنگ یا زرد و اغلب پوسیده‌اند. لثه‌ها بیمار بوده، عموماً به رنگ قهوه‌ای هستند. زبان نیز قهوه‌ای رنگ شده، سقف دهان قهوه‌ای یا خاكستری رنگ می‌شود. لبها به خصوص به رنگ قهوه‌ای سیر در می‌آیند و حالت آنها به چرم شبیه می‌شود. این علائم با درجاتی كمتر، در افراد سیگاری نیز به چشم می‌خورند.

4ـ چشمها: پلك‌زدن افراد معتاد كند است به طوری كه كاملاً می‌توان آنرا مشاهده كرد. مردمكها در حالت نشئه تنگ می‌شوند (در حالت خماری گشادند) و اطراف چشمها را حلقه‌ای كبود احاطه می‌كند. این حلقه در تمامی معتادان وجود دارد ولی برای اعتیاد اختصاصی نیست.

5ـ دستها: رنگ ناخن‌ها (به خصوص انگشت سبابه و میانی) تیره‌تر از طبیعی یا زردرنگ بوده، انگشتان ممكن است حاوی تاول یا پینه‌هایی باشند كه در اثر استعمال مزمن و مداوم كبریت، سیگار یا وافور یا سیخ ایجاد شده‌اند. در افرادی كه به تزریق وریدی معتادند، به سادگی می‌توان جای تزریق را در ساعد، آرنج یا حتی عروق مچ دست و مچ پا و حتی جاهایی باورنكردنی پیدا كرد كه به شكل نقطه‌هایی تیره رنگ مانند خال زیرپوست دیده می‌شوند. وریدهای این نواحی نیز كلفت شده، حالتی همچون طناب دارند و به سادگی از روی پوست قابل لمس‌اند. افراد معتاد معمولاً برای پنهان كردن این آثار، به خالكوبی پوست بدن خود در محلهای یاد شده اقدام می‌نمایند. همچنین بر پوست بدن و اندامهای این افراد اغلب، جای زخمهای ترمیم شده قدیمی (Eschar) دیده می‌شود، كه در اثر بی‌مبالاتی و سهل‌انگاری ایجاد شده یا عمداً به وجود آمده‌اند.

ب ـ ویژگیهای رفتاری:

1ـ كندی حركات: حركات افراد معتاد در حالت نشئه كند می‌باشند. همچنین این افراد كمی قوز داشته با زانوهای خمیده راه می‌روند.

2ـ خارش مزمن: افراد معتاد در حالت نشئه، تمایل به خاراندن نقاط مختلف بدن خود دارند و معمولاً این كار را به طور مكرر انجام می‌دهند.

3ـ لرزش دستها: اغلب معتادان دارای لرزش ظریف دستها هستند كه در حالت تمركز كاهش می‌یابد و خماری، سبب تشدید آن می‌شود.

4ـ افسردگی و كج خلقی: افراد معتاد چه در حالت نشئه و چه خماری، دچار نوعی افسردگی مزمن هستند.

5ـ سایر موارد: آنان اكثراً دچار سست عنصری، اختلال شخصیت، اختلال در خواب، پرخاشگری (در خماری) یا تملق و زبان بازی (در نشئگی)، دروغ‌گویی، اختلال حواس و وقت‌نشناسی هستند. انگیزه‌ها و ارزشهای مثبت و منفی زندگی، مفهوم خود را در نزد افراد معتاد، رفته‌رفته از دست می‌دهند و آنان گاه برای به دست آوردن مواد مخدر، عزیزترین دارای‌های خود را فروخته یا گرو می‌گذارند.

آنان نسبت به نزدیكان خویش در هنگام نشئگی، چاپلوس و متملق و در هنگام خماری، بی‌حوصله و پرخاشگرند و این دوگانگی، باعث رنج و زحمت بسیار برای خود و خانواده‌شان می‌گردد.

6ـ مشكلات همراه: الكلیسم، فحشا و بی‌بندوباری جنسی، قماربازی، دزدی و جنایت، جاسوسی، قاچاق و سوابق زندان و ابتلا به بیماریهای عفونی مكرر و بستری‌های متوالی در بیمارستان، جزء مشكلاتی هستند كه این بیماران (بخصوص معتادان تزریقی) را همراهی می‌كنند.

بدیهی است كه اكثر این نشانه‌ها، برای معتادان اختصاصی نیستند و هیچ معتادی هم وجود ندارد كه تمامی آنها را یكجا در خود داشته باشد. بلكه نزد هر فرد بیمار، چه نشانه از این مجموعه را می‌توان یافت.

و اما اینها هنوز عمق فاجعه نیستند. بلكه تراژدی از وقتی آغاز می‌شود كه علائم ترك خود را نشان دهند. این علائم كه بسته به نوع و روش مصرف مواد مخدر، از چند ساعت تا دو روز پس از آخرین مصرف رفته رفته ظاهر شده و در مدتی كوتاه (یك تا چند ساعت) به اوج خود می‌رسند و آنگاه پس از چندبار فراز و فرود، كم‌كم فروكش می‌كنند. به قرار زیرند:

1ـ خلق پایین و بی‌حوصلگی

 2ـ تهوع و استفراغ

3- دردها و اسپاسمهای عضلانی

4ـ آبریزش از بینی و چشم

5ـ اتساع مردمك

 6ـ سیخ شدن موها

7ـ تعریق

 8ـ اسهال

 9ـ خمیازه كشیدن

10ـ تب

11ـ بی‌خوابی و چرت متناوب

 12ـ سرفه

 13ـ رعشه

 14ـ انزال خودبخودی

 15ـ حملات گریه

 16ـ حملات هول

 17ـ جنون آسیب‌رسانی به خود.

بدیهی است كه تمامی این نشانه‌ها یكجا و در یك بیمار دیده نمی‌شوند بلكه در هر بیمار، بستگی به وضعیت بدنی، مدت اعتیاد، روش مصرف و میزان مصرف، شدت و حالت علائم، متفاوت است.

كلاً نشانه‌های ترك در افراد مختلف در سه فرم كلی خود را نشان می‌دهند و در هر فرد یكی از این سه فرم، شكل غالب را تشكیل می‌دهد.

1ـ فرم رفتاری: شامل بی‌حوصلگی، حملات گریه، حملات هول و جنون آسیب‌رسانی و بی‌خوابی است.

2ـ فرم بدنی: شامل دردها و اسپاسمهای عضلانی، رعشه، اتساع مردمك، سیخ شدن موها، خمیازه كشیدن و سرفه است.

3ـ فرم گوارشی و غددی: شامل تهوع و استفراغ، اسهال، آبریزش از بینی و چشم، تعریق، تب و انزال خودبخودی است.

البته در مجموع در هر فرد به موازات فرم غالب، برخی از نشانه‌های دو فرم دیگر نیز تجربه می‌شوند.

این علائم، بدون درمان می‌توانند در اشكال خفیف تا شدید خود، بین سه تا 10 روز از زمان ترك ادامه یابند ولی آنچه مهم است اینكه هیچ یك از آنها حتی در شدیدترین شكل بروز خود در فردی فاقد بیماری زمینه‌ای، كشنده نیستند.

آنچه گفته شد، روشهای عمده تشخیص اعتیاد و شناسایی افراد معتاد از روی علائم و نشانه‌های بالینی بود. خانواده‌ها می‌توانند با كمی هوشیاری، افرادی را كه دارای چنین ویژگیهایی هستند، در میان خود شناسایی كنند و حداقل به آنها در این رابطه مشكوك شوند و درصدد پیگیری احوالشان برآیند تا پیش از آنكه خیلی دیر شود، به چاره‌جویی برخیزند